KUKABILIANA NA MSONGO WA MAWAZO

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Mazungumzo - Malumbano ya Utani
Kusoma kwa Kina - Wahusika katika Shairi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya malumbano ya utani na kubainisha sifa zake
- Kutambua vipengele vya uwasilishaji wa malumbano ya utani
- Kuchangamkia umuhimu wa malumbano ya utani katika kuimarisha uhusiano wa kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya malumbano ya utani na kujadili sifa zake kama lugha ya ucheshi, uhusiano kati ya washiriki, matumizi ya chuku na kauli fupifupi
- Kuigiza malumbano ya utani na kutambua sifa na vipengele vya uwasilishaji vilivyodhihirika
- Kujadili tofauti kati ya aina mbalimbali za malumbano kama utani wa marafiki, mawifi na marika

Je, malumbano ya utani yana umuhimu gani katika kuimarisha uhusiano na mshikamano wa kijamii?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 106
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya malumbano ya utani
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Diwani ya mashairi
- Chati ya sifa za wahusika

- Kutambua sifa za malumbano - Kuigiza malumbano - Orodha hakiki

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Barua ya Kuomba Kazi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya barua rasmi ya kuomba kazi na kubainisha vipengele vyake
- Kutambua tofauti kati ya barua ya kirafiki na barua rasmi ya kuomba kazi
- Kuchangamkia umuhimu wa kufuata muundo na lugha rasmi katika barua ya kuomba kazi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya barua rasmi ya kuomba kazi na kujadili vipengele vyake kama ujumbe, lugha rasmi, muundo wenye anwani, tarehe, mada na mwili
- Kusoma mfano wa barua rasmi ya kuomba kazi na kutambua vipengele vyake
- Kujadili tofauti kati ya barua ya kirafiki na barua rasmi

Je, barua rasmi ya kuomba kazi inatofautiana vipi na barua ya kirafiki katika muundo na lugha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 113
- Mfano wa barua rasmi ya kuomba kazi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vipengele vya barua rasmi - Kubainisha tofauti - Orodha hakiki

Sarufi

Vihusishi - Vinyume vya Vihusishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vinyume vya vihusishi katika matini
- Kutumia vinyume vya vihusishi ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia utajiri wa lugha unaotokana na matumizi ya vinyume vya vihusishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vinyume vya vihusishi na kutoa mifano kama "juu ya–chini ya", "mbali na–karibu na", "mbele ya–nyuma ya"
- Kutambua vihusishi na vinyume vyake katika jedwali na kutunga sentensi
- Kutambua kwa kupigia mstari vihusishi na vinyume vyake katika kifungu kilichotolewa

Je, vinyume vya vihusishi vinachangia vipi utajiri wa maelezo ya mahusiano katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 116
- Jedwali la vinyume vya vihusishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vinyume vya vihusishi - Kutunga sentensi - Kupigia mstari katika kifungu

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Mazungumzo - Uwasilishaji wa Malumbano ya Utani
Kusoma kwa Kina - Uchambuzi wa Wahusika

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuwasilisha malumbano ya utani kwa kuzingatia vipengele vya uwasilishaji
- Kutumia lugha inayoibua ucheshi na toni ifaayo katika malumbano
- Kujeanna ujuzi wa kushiriki malumbano ya utani yanayoheshimu mipaka ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kushirikiana na kikundi kubuni na kuwasilishiana malumbano ya utani kuhusu kukabiliana na msongo wa mawazo
- Kuwasilisha malumbano mbele ya darasa na kupokea maoni ya wenzake kuhusu vipengele vilivyozingatiwa
- Kusikiliza na kutazama uwasilishaji wa malumbano ya utani kupitia kifaa cha kidijitali

Unatumia lugha na toni gani ili malumbano ya utani yako yawe ya kufurahisha bila kumuumiza mwenzako?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za uandishi wa malumbano
- Matini ya mwalimu
- Diwani ya mashairi
- Chati ya sifa za wahusika

- Uwasilishaji wa malumbano - Kutathmini vipengele - Kutoa maoni

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Kuandika Barua ya Kuomba Kazi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika barua rasmi ya kuomba kazi kwa kuzingatia vipengele na lugha rasmi
- Kurekebisha barua kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kujeanna ujuzi wa kuandika barua rasmi za kiuamilifu zinazovutia msomaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika barua rasmi ya kuomba kazi katika shirika la kuhudumia watu wenye msongo wa mawazo kwa kuzingatia muundo na lugha rasmi
- Kuwasomea wenzake barua aliyoandika na kupokea maoni ya ujenzi
- Kumweleza mzazi au mlezi namna ya kuandika barua rasmi ya kuomba kazi

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika barua rasmi ya kuomba kazi inayomvutia mwajiri?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 113
- Daftari
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika barua rasmi - Kusomeana barua - Kurekebisha

Sarufi

Vihusishi - Matumizi ya Vinyume

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutumia vinyume vya vihusishi ipasavyo katika matini na mazungumzo
- Kuandika vifungu kwa kutumia vinyume vya vihusishi kwa usahihi
- Kujeanna ujuzi wa kutumia vinyume vya vihusishi kwa utendaji wa hiari katika uandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua na kupigia mstari vihusishi na vinyume vyake katika kifungu kuhusu msongo wa mawazo
- Kutunga sentensi na vifungu vifupi kwa kutumia vinyume vya vihusishi kuhusu kukabiliana na msongo wa mawazo
- Kumsomea mzazi au mlezi sentensi alizozitunga ili amtolee maoni

Je, unatumia vipi vinyume vya vihusishi kwa usahihi kuboresha maelezo katika uandishi wako?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 116
- Chati ya vinyume vya vihusishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika vifungu - Kupigia mstari vinyume - Tathmini ya wenzake

HAKI ZA KIBINADAMU

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Uzungumzaji katika Sherehe - Maana na Miktadha
Kusoma kwa Mapana - Matini ya Kujichagulia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uzungumzaji katika sherehe na kubainisha miktadha yake
- Kutambua ujumbe unaoafiki uzungumzaji katika miktadha mbalimbali ya sherehe
- Kuchangamkia umuhimu wa kuzingatia vipengele vya uzungumzaji katika sherehe

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya uzungumzaji katika sherehe na kujadili miktadha yake kama harusi, mahafali, sikukuu za kitaifa na sherehe za siku ya kuzaliwa
- Kujadili ujumbe unaoafiki kila muktadha wa sherehe kama kupongeza, kukumbuka na kuwatakia watu heri
- Kujadili vipengele vya kuzingatia ili ujumbe uifikie hadhira vizuri

Je, unazingatia vipengele vipi ili uzungumzaji wako katika sherehe uifikie hadhira kwa ufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 117
- Vifaa vya kidijitali
- Picha za miktadha ya sherehe
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 119
- Matini mbalimbali za kujichagulia
- Kamusi

- Kutambua miktadha ya sherehe - Kueleza ujumbe unaofaa - Orodha hakiki

Kuandika

Insha za Kubuni - Mitazamo katika Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza mitazamo mbalimbali ya kuzingatia katika kuandika insha ya maelezo
- Kutambua mtazamo uliotumika katika insha ya maelezo maalum
- Kuchangamkia umuhimu wa kuchagua mtazamo unaofaa katika insha ya maelezo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza mitazamo ya kuandika insha ya maelezo kama kuanza kwa kitu mahususi hadi kijumla, kutoka juu kwenda chini au kutoka chini kwenda juu
- Kusoma insha ya maelezo "Makao ya Kamisheni ya Haki za Kibinadamu" na kutambua mtazamo uliotumika
- Kusoma insha nyingine ya maelezo na kubainisha mtazamo wake

Je, mtazamo unaotumiwa katika insha ya maelezo unachangia vipi uwazi na ueleweki wa maelezo?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 121
- Mifano ya insha za maelezo
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua mtazamo wa insha - Kujadili umuhimu wa mtazamo - Orodha hakiki

Sarufi

Mnyambuliko wa Vitenzi - Kauli ya Kutendana

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kauli ya kutendana na kubainisha kiambishi chake
- Kutumia vitenzi katika kauli ya kutendana ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia jinsi kauli ya kutendana inavyoonyesha ushirikiano wa vitendo baina ya watu wawili

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kauli ya kutendana na kutoa mifano kama 'pendana', 'itana', 'onana' kwa kuonyesha kiambishi -an-
- Kutambua vitenzi vya kauli ya kutendana katika mabaluni na kuandika sentensi
- Kubadilisha sentensi zilizotolewa ziwe katika kauli ya kutendana

Je, kauli ya kutendana inatofautiana vipi na kauli ya kawaida katika muundo na maana ya vitendo?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 124
- Chati ya kauli za vitenzi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua kauli ya kutendana - Kutunga sentensi - Kubadilisha sentensi

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Uzungumzaji katika Sherehe - Kutoa Hotuba
Kusoma kwa Mapana - Uchambuzi wa Matini

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutoa hotuba fupi katika sherehe kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kutumia lugha rasmi yenye heshima na inayofaa muktadha wa sherehe
- Kujeanna ujuzi wa kuwasilisha hotuba mbele ya hadhira kwa ujasiri

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutayarisha hotuba fupi inayohusiana na haki za kibinadamu kwa ajili ya sherehe ya shule
- Kuzingatia vipengele kama kufahamu aina ya sherehe, kuwa na mpangilio mzuri wa hoja na kuhakikisha usahihi wa habari
- Kutoa hotuba mbele ya darasa na kupokea maoni ya wenzake

Je, unatayarishaje hotuba inayofaa kwa muktadha wa sherehe na inayowasilisha ujumbe kwa ufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 117
- Mifano ya hotuba za sherehe
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 119
- Matini mbalimbali
- Daftari la kumbukumbu

- Kutoa hotuba katika sherehe - Kutathmini vipengele - Kutoa maoni ya wenzake

Kuandika

Insha za Kubuni - Kuandika Insha ya Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya maelezo kwa kuzingatia mtazamo unaofaa
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kujeanna ujuzi wa kuandika insha ya maelezo inayompa msomaji picha halisi ya kinachozungumziwa

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha ya maelezo kuhusu mahali maalum yanayohusiana na haki za kibinadamu kwa kuzingatia mtazamo unaofaa
- Kuwasomea wenzake insha aliyoandika ili waitolee maoni
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika insha ya maelezo inayomfanya msomaji apate picha halisi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 121
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya insha za maelezo
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya maelezo - Kusomeana insha - Kurekebisha

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Mnyambuliko wa Vitenzi - Kauli ya Kutendeana na Kutendesha
Kusikiliza na Kuelewa Matini - Matini ya Kusikiliza

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kauli ya kutendeana na kutendesha na kubainisha viambishi vyake
- Kutumia vitenzi katika kauli ya kutendeana na kutendesha ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia tofauti kati ya kauli ya kutendana, kutendeana na kutendesha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kauli ya kutendeana na kutoa mifano kama 'someana', 'imbiana' kwa kiambishi -ian-/-ean- na kauli ya kutendesha kwa viambishi -ish-/-esh-
- Kubadilisha sentensi zilizotolewa ziwe katika kauli ya kutendeana
- Kutumia kauli ya kutendesha kujaza nafasi katika sentensi zilizotolewa

Je, kauli ya kutendeana na kutendesha zinatofautiana vipi katika muundo na maana ya vitendo?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 125
- Chati ya kauli za vitenzi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 130
- Chati ya mambo ya kuzingatia

- Kutambua kauli ya kutendeana na kutendesha - Kubadilisha sentensi - Kujaza nafasi

MAGONJWA YANAYOTOKANA NA MIENENDO YA MAISHA

Kusoma

Kusoma kwa Ufasaha - Kifungu cha Afya

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu cha afya kwa ufasaha kwa kuzingatia matamshi bora, kasi na kiwango cha sauti
- Kutathmini usomaji wake kwa kuzingatia vigezo vilivyoainishwa
- Kuchangamkia thamani ya kusoma kwa ufasaha kwa kukuza uelewa wa masuala ya afya

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu "Umuhimu wa Mazoezi" kwa zamu kwa kuzingatia vipengele vya kusoma kwa ufasaha
- Kutathmini usomaji wake kwa kujaza jedwali la tathmini
- Kumsomea mzazi au mlezi kifungu na kumwomba autolee maoni

Je, unazingatia vipengele vipi ili kusoma kwa ufasaha unaosaidia kuelewa na kukushirikisha msikilizaji?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 131
- Jedwali la tathmini ya usomaji
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kusoma kwa ufasaha - Kutathmini usomaji - Kurekebisha changamoto

Kuandika

Insha za Kushawishi - Hotuba ya Kushawishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya hotuba ya kushawishi na jinsi vinavyoimarisha ujumbe
- Kupanga vidokezo vya kuandika hotuba ya kushawishi kuhusu afya
- Kuchangamkia umuhimu wa kutumia lugha ya kushawishi katika kuhamasisha mabadiliko ya mienendo ya maisha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma hotuba ya kushawishi iliyotolewa na kutambua vipengele vyake kama hoja zenye mtiririko, lugha yenye mvuto na urudiaji wa hoja kuu
- Kujadili vipengele vilivyotumika kuboresha ushawishi wa hotuba
- Kupanga vidokezo vya hotuba ya kushawishi kuhusu athari za magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha

Je, vipengele vipi vya hotuba ya kushawishi huifanya iwe na nguvu ya kuathiri mwelekeo wa hadhira?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 133
- Mfano wa hotuba ya kushawishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vipengele vya hotuba - Kupanga vidokezo - Orodha hakiki

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Sentensi - Sentensi Tata
Kusikiliza na Kuelewa Matini - Kujadili Maudhui

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya sentensi tata na kubainisha sifa zake
- Kutambua sentensi tata na kueleza maana zake mbalimbali
- Kuchangamkia jinsi sentensi tata zinavyoongeza utajiri wa lugha katika maandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya sentensi tata kama sentensi yenye maana zaidi ya moja na kutoa mifano
- Kutambua maana mbalimbali za sentensi tata zilizotolewa kama "Baaguya aliruka mahakamani"
- Kutunga sentensi tata na kueleza maana zake

Je, sentensi tata zinachangia vipi utajiri wa lugha na jinsi gani unazitofautisha na sentensi za kawaida?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 135
- Mifano ya sentensi tata
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 130
- Karatasi za kuandikia maoni

- Kutambua sentensi tata - Kueleza maana zake - Kutunga sentensi tata

Kusoma

Kusoma kwa Ufasaha - Tathmini ya Usomaji

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua sehemu zinazompa changamoto katika kusoma kwa ufasaha
- Kushirikiana na wenzake kurekebisha changamoto za usomaji
- Kujeanna ujuzi wa kusoma matini mbalimbali kwa ufasaha kwa mazoezi ya mara kwa mara

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kumsomea mwenzake matini ya kujichagulia na kumwomba atathmini usomaji wake
- Kutambua na kujadili changamoto za usomaji wa kila mmoja
- Kushirikiana kurekebisha changamoto zilizotambuliwa

Je, unashirikiana vipi na wenzako kuboresha usomaji wako wa kufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 131
- Matini za kujichagulia
- Jedwali la tathmini
- Vifaa vya kidijitali

- Kutathmini usomaji wa wenzake - Kubainisha changamoto - Kushirikiana kurekebisha

Kuandika

Insha za Kushawishi - Kuandika Hotuba

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika hotuba ya kushawishi kwa kuzingatia vipengele na lugha inayofaa
- Kuwasilisha hotuba mbele ya darasa kwa ufasaha
- Kujeanna ujuzi wa kuandika na kuwasilisha hotuba ya kushawishi kuhusu masuala ya afya

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika hotuba ya kushawishi kuhusu athari za magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha kwa kutumia vidokezo vilivyoandaliwa
- Kuwasomea wenzake hotuba au kuiwasambazie mtandaoni ili waitolee maoni
- Kurekebisha hotuba kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika hotuba ya kushawishi inayogusa hisia na kubadilisha mwelekeo wa hadhira?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 133
- Daftari
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika hotuba ya kushawishi - Kuwasilisha hotuba - Kurekebisha

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Sentensi - Kutunga Sentensi Tata
Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutunga sentensi tata ipasavyo katika maandishi
- Kueleza maana mbalimbali za sentensi tata zilizotunga
- Kujeanna ujuzi wa kutumia sentensi tata kwa utendaji wa hiari katika uandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutunga sentensi tata kadhaa na kueleza maana mbili au zaidi za kila sentensi
- Kubadilishana sentensi na mwenzake na kujadili maana zake mbalimbali
- Kuandika vifungu vifupi vyenye sentensi tata kuhusu magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha

Je, unatumiaje sentensi tata kwa usahihi kuboresha ubunifu wa lugha katika uandishi wako?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 135
- Mifano ya sentensi tata
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 138
- Picha za mawaidha
- Chati ya sifa za mawaidha

- Kutunga sentensi tata - Kueleza maana mbalimbali - Kuandika vifungu

MSHIKAMANO WA KIJAMII

Kusoma

Kusoma kwa Kina - Mbinu za Lugha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua mbinu za lugha kama vile tashbihi, sitiari, nahau na urudiaji katika shairi
- Kueleza umuhimu wa mbinu za lugha katika kulijenga shairi
- Kuchangamkia matumizi ya mbinu za lugha katika kusoma na kuthamini mashairi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Baba" na kupigia mstari mbinu mbalimbali za lugha zilizotumiwa
- Kujadili umuhimu wa kila mbinu ya lugha iliyotambuliwa katika kulijenga shairi
- Kuwasomea wenzake uchanganuzi wa mbinu za lugha ili wautolee maoni

Mbinu za lugha zinatoa mchango gani katika ujenzi wa shairi?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 142
- Diwani ya mashairi iliyoteuliwa
- Chati ya mbinu za lugha
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua mbinu za lugha katika shairi - Kueleza umuhimu wa mbinu za lugha - Kusoma kwa ufasaha - Kutoa maoni

Kuandika

Insha za Kubuni - Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya insha ya maelezo kuhusu hali
- Kutambua vipengele vya insha ya maelezo kuhusu hali kama vile maelezo dhahiri na matumizi ya lugha ya kitamathali
- Kuchangamkia kuandika insha ya maelezo kuhusu hali kwa kuzingatia vipengele vyake

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma insha ya mfano "Mvua Kubwa" na kutambua vipengele vyake
- Kujadili vipengele vya insha ya maelezo kuhusu hali kama vile maelezo ya kina na mpangilio mzuri wa hali
- Kuchora muundo wa insha ya maelezo kuhusu hali daftarini kwa mwongozo wa uandishi

Je, ujenzi wa picha dhahiri katika insha ya maelezo unafanikiwaje?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 145
- Mifano ya insha za maelezo
- Vifaa vya kidijitali
- Kielelezo cha insha ya maelezo

- Kutambua vipengele vya insha ya maelezo - Kujibu maswali ya ufahamu - Kufanya tathmini ya insha - Kuweka muundo

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Ukanushaji - Hali ya Masharti -nge-
Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ukanushaji wa hali ya masharti -nge-
- Kutambua na kutumia kiambishi -si- katika kukanusha hali ya masharti -nge- ipasavyo
- Kuchangamkia matumizi ya ukanushaji wa hali ya masharti -nge- katika mawasiliano ya kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya ukanushaji na kupewa mifano ya hali ya masharti -nge-
- Kutambua sentensi zinazoonyesha ukanushaji wa hali ya masharti -nge- kama "Tusingeimba vizuri tusingetuzwa"
- Kukanusha sentensi mbalimbali za hali ya masharti -nge- akizingatia mada ya mshikamano wa kijamii

Ukanushaji wa hali ya masharti -nge- unafanyikaje?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 147
- Kadi za sentensi
- Matini ya mwalimu
- Chati ya mifano
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 139-141
- Matini ya mwalimu ya mawaidha
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za tathmini

- Kutambua sentensi za ukanushaji wa -nge- - Kukanusha sentensi - Kutunga sentensi - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Kina - Mbinu za Lugha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuchanganua matumizi ya mbinu za lugha kama vile sitiari, nahau, tashbihi na urudiaji katika shairi "Sisi Wamoja"
- Kutunga shairi lisilozidi beti tatu kwa kushirikisha mbinu mbalimbali za lugha
- Kufurahia uchanganuzi wa mashairi kama kipengele cha kujiendeleza kiakili

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Sisi Wamoja" na kuchanganua matumizi ya mbinu za lugha zilizoainishwa kama sitiari, nahau, tashbihi na urudiaji
- Kutunga shairi kuhusu mshikamano wa kijamii akishirikisha mbinu mbalimbali za lugha
- Wasilisha shairi kwa wenzake ili watambue mbinu za lugha zilizotumiwa

Unawezaje kutumia mbinu za lugha kujenga ujumbe madhubuti katika shairi?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 143-144
- Diwani ya mashairi iliyoteuliwa
- Chati ya mbinu za lugha
- Vifaa vya kidijitali

- Kuchanganua mbinu za lugha - Kutunga shairi - Wasilisho la shairi - Kufanyiana tathmini

Kuandika

Insha za Kubuni - Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya maelezo kuhusu hali kwa kuzingatia vipengele vyake
- Kufurahia kuwasilisha maelezo ya hali kwa lugha ya kitamathali inayogusa hisia
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha ya maelezo kuhusu hali ilivyokuwa katika karamu ya kusherehekea mshikamano wa kijamii daftarini au katika tarakilishi
- Wasilisha insha kwa wenzake ili waitolee maoni kuhusu vipengele vya maelezo
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni yaliyotolewa

Unatumiaje lugha ya kitamathali kujenga picha dhahiri katika insha ya maelezo?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 145-146
- Kielelezo cha insha ya maelezo
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya maelezo - Kusomeana insha - Kutoa na kupokea maoni - Potifolio

Sarufi

Ukanushaji - Hali ya Masharti -ngali-
Ukanushaji - Hali ya Masharti -ki-

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ukanushaji wa hali ya masharti -ngali- na jinsi inavyotofautiana na -nge-
- Kutambua na kutumia kiambishi -si- katika kukanusha hali ya masharti -ngali- ipasavyo
- Kuchangamkia matumizi ya ukanushaji wa hali ya masharti -ngali- katika matini

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua sentensi za hali ya masharti -ngali- na kuzikanusha kwa mfano "Nisingalipata udongo nisingalifinyanga chungu"
- Kujaza nafasi kwa kukanusha hali ya masharti -ngali- katika sentensi mbalimbali
- Kuandika kifungu kifupi kuhusu umuhimu wa mshikamano wa kijamii kwa kutumia ukanushaji wa -ngali-

Ukanushaji wa hali ya masharti -ngali- unatofautiana vipi na ule wa -nge-?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 149
- Kadi za sentensi
- Matini ya mwalimu
- Chati ya mifano
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 150-151
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua sentensi za ukanushaji wa -ngali- - Kukanusha sentensi - Kuandika kifungu - Kufanyiana tathmini

MATUMIZI YA KODI

Kusikiliza na Kuzungumza

Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua na kueleza vipengele vya lugha vinavyotumika katika mawaidha kama vile lugha ya kushawishi na tamathali za lugha
- Kujadili umuhimu wa vipengele vya lugha katika kupitisha ujumbe wa mawaidha ipasavyo
- Kuchangamkia matumizi ya lugha sahihi na ishara zifaazo katika uwasilishaji wa mawaidha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza mawaidha na kutambua vipengele vya lugha vilivyotumiwa kama vile lugha nyepesi, lugha ya kushawishi na urudiaji
- Kujadili umuhimu wa kila kipengele cha lugha kilichotambuliwa katika kuleta ufanisi wa mawaidha
- Kujadili ishara zifaazo za mwili kama vile ishara za mikono, uso na macho katika uwasilishaji wa mawaidha

Vipengele vya lugha vinachangiaje ufanisi wa mawaidha?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 153
- Matini ya mwalimu ya mawaidha
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya vipengele vya lugha

- Kutambua vipengele vya lugha - Kujadili umuhimu wa vipengele - Kushiriki kikundi - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Mjadala
Insha za Kiuamilifu - Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kudondoa habari mahususi na kueleza maana ya msamiati katika kifungu cha mjadala kuhusu matumizi ya kodi
- Kuchanganua mitazamo iliyopo katika kifungu cha mjadala na kuitathmini kwa uelewa
- Kuchangamkia kutumia taarifa za kifungu cha mjadala katika kuimarisha uelewa wa umuhimu wa kulipa kodi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu cha mjadala "Matumizi ya Kodi" na kudondoa habari mahususi kama vile majukumu ya serikali yanayofadhiliwa na kodi
- Kueleza maana ya msamiati kama vile "mamlaka", "mapato" na "miundombinu" kama ulivyotumiwa katika kifungu
- Kujadili mitazamo ya kifungu na kujibu maswali ya ufahamu akizingatia masuala ya uzalendo

Kulipa kodi kwa nini ni jukumu la kila raia?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 154
- Kamusi
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya msamiati
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 158
- Mifano ya shajara
- Kielelezo cha muundo wa shajara

- Kudondoa habari mahususi - Kueleza msamiati - Kujibu maswali ya ufahamu - Kuchanganua mitazamo

Sarufi

Ukubwa na Udogo - Ukubwa wa Nomino

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya hali ya ukubwa wa nomino na jinsi inavyotumiwa kuonyesha kuzidi kiwango cha kawaida
- Kutambua na kutumia kiambishi ji- ipasavyo katika kuunda hali ya ukubwa wa nomino
- Kuchangamkia matumizi sahihi ya nomino katika hali ya ukubwa katika sentensi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua nomino katika hali ya ukubwa kama vile "jiti", "jisoko" na "gombe" kutoka kwa sentensi mbalimbali
- Kueleza kiambishi ji- na jinsi sauti za awali kama nj, ng', nd na mb hudondoshwa wakati wa kuunda ukubwa
- Kutunga sentensi akitumia nomino katika hali ya ukubwa kuhusu matumizi ya kodi

Kiambishi ji- hutumiwa vipi katika hali ya ukubwa wa nomino?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 163
- Kadi za nomino
- Chati ya mifano
- Matini ya mwalimu

- Kutambua nomino za hali ya ukubwa - Kutunga sentensi - Kujaza pengo - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Mazungumzo - Mawaidha

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuwasilisha mawaidha kuhusu umuhimu wa kulipa kodi kwa kuzingatia vipengele vya lugha na ishara zifaazo
- Kutathmini uwasilishaji wa mawaidha ya wenzake kwa kuzingatia vipengele vilivyojifunzwa
- Kujenga mazoea ya kuwasilisha mawaidha kwa ufasaha mbele ya hadhira

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutoa mawaidha kuhusu umuhimu wa kulipa kodi kwa kuzingatia vipengele mbalimbali vya lugha na ishara za mwili zifaazo
- Kusikiliza na kutathmini mawaidha ya wenzake kwa kuzingatia vipengele vilivyojifunzwa
- Kutoa maoni ya ujenzi kuhusu uwasilishaji wa wenzake kwa heshima

Unazingatia nini kuwasilisha mawaidha yanayovutia na yanayoshawishi?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 153
- Karatasi za tathmini
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuwasilisha mawaidha - Kutathmini uwasilishaji - Kutoa na kupokea maoni - Kushiriki kikundi

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Mjadala
Insha za Kiuamilifu - Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufafanua majukumu ya serikali yanayotekelezwa kwa fedha za kodi
- Kuchanganua na kutetea mtazamo wa kifungu kuhusu ulipaji wa kodi kwa hoja madhubuti
- Kufurahia kutumia ufahamu wa kisomo katika kushughulikia masuala ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma tena kifungu cha mjadala na kufafanua majukumu ya serikali yanayotekelezwa kupitia kwa kodi kama vile ujenzi wa miundombinu na huduma za afya
- Kujadili changamoto zinazoyakabili mataifa yanayoendelea na jinsi kodi inavyosaidia
- Kusakura mtandaoni kifungu kingine cha mjadala kuhusu masuala ya kijamii

Ulipaji wa kodi unachangiaje maendeleo ya taifa?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 155-156
- Vifaa vya kidijitali
- Kamusi
- Matini za ziada mtandaoni
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 161-162
- Kielelezo cha shajara
- Matini ya mwalimu

- Kufafanua majukumu ya serikali - Kuchanganua mitazamo - Kutoa maoni ya ujenzi - Kusoma kwa ufahamu

Sarufi

Ukubwa na Udogo - Udogo wa Nomino

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya hali ya udogo wa nomino na jinsi inavyotumiwa kuonyesha kupungua kwa kiwango cha kawaida
- Kutambua na kutumia kiambishi ki- (umoja) na vi- (wingi) ipasavyo katika hali ya udogo
- Kuchangamkia matumizi sahihi ya hali ya udogo wa nomino katika maandishi na mazungumzo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua nomino katika hali ya udogo kama vile "kijitanda", "kijiduka" na "vijibwa" kutoka kwa sentensi mbalimbali
- Kueleza kiambishi ki- cha umoja na vi- cha wingi pamoja na jinsi unavyoundwa kutoka kwa hali ya ukubwa
- Kutunga sentensi na kutabadilisha nomino kati ya hali ya wastani, ukubwa na udogo kuhusu vifaa vya darasani

Tofauti kati ya hali ya ukubwa na udogo wa nomino ni ipi?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 164
- Kadi za nomino
- Chati ya mifano
- Vifaa vya kidijitali

- Kutambua nomino za hali ya udogo - Kutunga sentensi - Kujaza jedwali la wastani/udogo - Kufanyiana tathmini

MAADILI YA KITAIFA

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza kwa Kutathmini

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini na kuitofautisha na aina nyingine za kusikiliza
- Kubainisha vipengele vya kuzingatia katika kutathmini mazungumzo kama vile kuzingatia ujumbe na kutambua lugha inayotumiwa
- Kuchangamkia kuwa msikilizaji makini anayeweza kutathmini ujumbe na sifa za mzungumzaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini na jinsi inavyomwezesha msikilizaji kufanya maamuzi kuhusu ujumbe na mzungumzaji
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika kutathmini mazungumzo kama vile kuwa makini na kuzingatia ujumbe wa mzungumzaji
- Kusikiliza mazungumzo na kuyatathmini kwa kuzingatia maadili ya kitaifa yanayojitokeza

Unatathminiaje mazungumzo unayoyasikiliza?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 166
- Matini ya mwalimu ya mazungumzo
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya vipengele vya kutathmini

- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini - Kutathmini mazungumzo - Kujibu maswali - Orodha hakiki

Kusoma
Kuandika

Ufupisho - Ufupisho wa Habari
Insha za Kiuamilifu - Kujibu Baruapepe

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kujadili vipengele vya kuzingatia katika ufupisho wa habari kutoka kwa matini
- Kuandika ufupisho wa habari kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kuchangamkia ufupisho kama zana ya kukuza uelewa na kuhifadhi habari muhimu

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu "Maadili ya Kitaifa" na kutambua hoja kuu katika kila aya
- Kufupisha aya za kwanza hadi za tatu kwa kuzingatia vipengele vya ufupisho kama vile kutumia lugha ya mwanafunzi mwenyewe na kudumisha ujumbe
- Kujadili njia za kupata habari mahususi kutoka kwa matini mbalimbali

Unazingatia vipengele gani unapofupisha habari kutoka kwa matini?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 167
- Matini ya kupigia muhtasari
- Kamusi
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 169
- Mifano ya baruapepe rasmi na za kirafiki
- Matini ya mwalimu

- Kutambua hoja kuu - Kuandika ufupisho - Kufanya tathmini ya ufupisho - Kusomeana ufupisho

Sarufi

Usemi Halisi na Usemi wa Taarifa - Usemi Halisi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya usemi halisi na kujadili mambo ya kuzingatia kama vile matumizi ya alama za nukuu na mpangilio sahihi
- Kutambua usemi halisi katika matini na kuuandika kwa kuzingatia kanuni zake
- Kuchangamkia matumizi sahihi ya usemi halisi katika kuwasilisha mazungumzo halisi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya usemi halisi kama sentensi inayoonyesha maneno yaliyotamkwa moja kwa moja
- Kutambua na kujadili mambo ya kuzingatia kama vile alama za nukuu, kuanza kwa herufi kubwa na usemi wa kila msemaji katika mstari mpya
- Kutambua usemi halisi na usemi wa taarifa katika sentensi mbalimbali

Usemi halisi unatofautiana vipi na usemi wa taarifa?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 171
- Matini ya mwalimu
- Kadi za sentensi
- Chati ya kanuni za usemi halisi

- Kutambua usemi halisi katika matini - Kuandika sentensi za usemi halisi - Kutofautisha usemi halisi na usemi wa taarifa - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza

Kusikiliza kwa Kutathmini

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusikiliza mazungumzo na kuyatathmini kwa kuzingatia sifa za lugha na ujumbe wa mzungumzaji
- Kutoa maoni ya ujenzi kuhusu mazungumzo yaliyosikilizwa kwa kuzingatia maadili ya kitaifa
- Kujenga mazoea ya kusikiliza na kutathmini mazungumzo mbalimbali ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza mazungumzo yatakayowasilishwa na wanafunzi wenzake na kuyatathmini kwa kuzingatia sifa za lugha na ujumbe
- Kujadili tofauti kati ya washiriki wa mazungumzo kwa mujibu wa matumizi yao ya lugha na tabia zao
- Kutoa maoni kuhusu maadili ya kitaifa yanayojitokeza katika mazungumzo yaliyosikilizwa

Maadili ya kitaifa yanajitokeza vipi katika mazungumzo ya kila siku?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 166-167
- Matini ya mwalimu
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za tathmini

- Kutathmini mazungumzo - Kujadili maadili yanayojitokeza - Kutoa maoni ya ujenzi - Kushiriki kikundi

Kusoma
Kuandika

Ufupisho - Ufupisho wa Habari
Insha za Kiuamilifu - Kujibu Baruapepe

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika ufupisho wa habari wa aya ya nne hadi ya sita ya kifungu "Maadili ya Kitaifa" kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kutumia lugha yake mwenyewe kufupisha bila kupoteza ujumbe mkuu
- Kufurahia kusoma matini mbalimbali na kuziandika kwa ufupi ili kukuza uelewa

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kufupisha aya ya nne hadi ya sita ya kifungu "Maadili ya Kitaifa" akizingatia vipengele vya ufupisho
- Kusakura mtandaoni makala kuhusu maadili ya kitaifa na kuifupisha
- Kusomeana ufupisho na kurekebisha makosa kwa pamoja

Unazingatia nini kuhakikisha ufupisho wako unadumisha ujumbe mkuu wa matini?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 168
- Matini za ziada mtandaoni
- Vifaa vya kidijitali
- Kamusi
- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 170
- Mifano ya baruapepe
- Matini ya mwalimu

- Kuandika ufupisho - Kusomeana na kurekebisha - Kutoa maoni - Potifolio

Sarufi

Usemi Halisi na Usemi wa Taarifa - Usemi wa Taarifa

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya usemi wa taarifa na kujadili kanuni za kubadilisha usemi halisi kuwa usemi wa taarifa
- Kubadilisha sentensi kutoka usemi halisi hadi usemi wa taarifa na kinyume chake kwa usahihi
- Kuchangamkia matumizi ya usemi wa taarifa katika mawasiliano ya kila siku kama vile kuripoti mazungumzo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya usemi wa taarifa kama usemi unaotoa taarifa ya maneno yaliyosemwa bila kutumia maneno halisi ya msemaji
- Kubadilisha sentensi za usemi halisi kuwa usemi wa taarifa na za usemi wa taarifa kuwa usemi halisi kwa kuzingatia kanuni
- Kutunga kifungu kifupi chenye sentensi za usemi halisi na usemi wa taarifa kuhusu maadili ya kitaifa

Kanuni gani unazozingatia kubadilisha usemi halisi kuwa usemi wa taarifa?

- Kiswahili Sahili Gredi ya 9 uk. 172
- Kadi za sentensi
- Chati ya kanuni za usemi wa taarifa
- Vifaa vya kidijitali

- Kubadilisha usemi halisi na usemi wa taarifa - Kutunga sentensi - Kutambua usemi katika matini - Kufanyiana tathmini