MITAZAMO HASI YA KIJINSIA

Kusikiliza na Kuzungumza

Ufahamu wa Kusikiliza - Kusikiliza na Kujibu Maswali

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya ufahamu wa kusikiliza na kubainisha kanuni zake
- Kudondoa habari mahususi kutoka kwa matini ya kusikiliza
- Kuchangamkia umuhimu wa kuzingatia kanuni za ufahamu wa kusikiliza

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya ufahamu wa kusikiliza na kujadili kanuni za kuzingatia kama umakini, kutambua ujumbe na kufuatilia mtiririko wa kifungu
- Kusikiliza matini kuhusu mitazamo hasi ya kijinsia na kudondoa habari mahususi
- Kujibu maswali ya ufahamu kulingana na matini aliyoisikiliza

Je, unafanya nini ili kupata habari kwa usahihi kutoka kwa matini ya kusikiliza?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 51
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya kanuni za kusikiliza
- Matini ya mwalimu

- Kujibu maswali ya ufahamu - Kudondoa habari mahususi - Orodha hakiki

Kusoma

Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Simulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kudondoa habari mahususi na kuzipanga kwa mtiririko sahihi kutoka kwa kifungu
- Kutambua na kueleza maana ya msamiati katika muktadha wa kifungu
- Kuchangamkia kusoma kwa makini ili kuelewa hali ya jamii inayohusiana na usawa wa kijinsia

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu "Ushindi wa Amira" na kutambua mambo ambayo Amira hakuyapenda na mipango ya wazazi wake
- Kutambua na kueleza maana ya msamiati kama 'idili', 'maridhia', 'kumtasulia', 'inamdhalilisha'
- Kutunga sentensi kwa kutumia msamiati uliotolewa ipasavyo

Je, unafanya nini ili kupata habari na msamiati mpya kutoka kwa kifungu unachokisoma?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 52
- Kamusi
- Picha
- Matini ya mwalimu

- Kusoma kwa ufahamu - Kutambua msamiati mpya - Kujibu maswali

Kuandika
Sarufi

Insha za Kiuamilifu - Shajara
Hali za Masharti - Hali ya -nge-

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya shajara na kubainisha vipengele vyake
- Kutambua tofauti kati ya shajara na aina zingine za maandishi ya kiuamilifu
- Kuchangamkia thamani ya kuandika shajara kama rekodi ya mawazo na hisia za kibinafsi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya shajara na kujadili vipengele vyake kama matumizi ya nafsi ya kwanza, lugha ya hisia na mpangilio wa matukio kwa wakati
- Kusoma mfano wa shajara na kutambua vipengele vyake
- Kujadili tofauti kati ya shajara na insha nyingine za kiuamilifu

Je, shajara inatofautiana vipi na aina nyingine za maandishi ya kiuamilifu katika muundo na lugha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 55
- Mfano wa shajara
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 57
- Chati ya hali za masharti

- Kutambua vipengele vya shajara - Kubainisha tofauti - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Ufahamu wa Kusikiliza - Kueleza Msimamo na Mwelekeo
Kusoma kwa Ufahamu - Tathmini ya Kifungu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza msimamo na mwelekeo wa mzungumzaji kutokana na matini ya kusikiliza
- Kutathmini toni na hisia za mzungumzaji katika matini
- Kujenga tabia ya kutathmini matini ya kusikiliza kwa makini na kwa hekima

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusikiliza tena matini ya kusikiliza na kufasiri tabia na maelezo ya mzungumzaji
- Kujadili msimamo na mwelekeo unaojitokeza katika matini kwa kuzingatia usawiri wa wahusika na toni ya mzungumzaji
- Kuandika muhtasari wa msimamo na mwelekeo wa matini aliyoisikiliza

Je, unafafanuaje msimamo na mwelekeo wa mzungumzaji katika matini ya kusikiliza?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 51
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za kuandikia maoni
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 52
- Chati ya tathmini

- Kueleza msimamo - Kutathmini toni - Kuandika muhtasari

Kuandika

Insha za Kiuamilifu - Kuandika Shajara

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika shajara kwa kuzingatia vipengele na lugha inayofaa
- Kurekebisha shajara kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kujenga mazoea ya kuandika shajara kama rekodi ya mawazo na uzoefu wa kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika shajara kuhusu uzoefu wa kibinafsi unaohusiana na mtazamo hasi wa kijinsia ulioshuhudia au kusikia
- Kuzingatia lugha ya kibinafsi, nafsi ya kwanza na mpangilio wa matukio kwa wakati
- Kuwasomea wenzake shajara na kupokea maoni ya ujenzi

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika shajara inayoonyesha hisia na mawazo yako kwa ufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 55
- Daftari la shajara
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika shajara - Kujifunza lugha ya kibinafsi - Kutoa na kupokea maoni

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Hali za Masharti - Hali ya -ngali-
Kusikiliza kwa Kufasiri - Kufasiri Ujumbe

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua hali ya masharti -ngali- katika matini
- Kutumia hali ya masharti -ngali- ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia tofauti kati ya hali ya -nge- na hali ya -ngali- katika matumizi ya kueleza masharti

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya hali ya masharti -ngali- na kutoa mifano kama "Ajega angaliniandikia barua ningaliijibu"
- Kutambua na kutofautisha hali ya -ngali- na -nge- katika sentensi mbalimbali
- Kutunga sentensi zinazoonyesha hali ya masharti -ngali- kuhusu mitazamo hasi ya kijinsia

Je, hali ya masharti -ngali- inatofautiana vipi na hali ya -nge- katika kueleza masharti ya nadharia?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 57
- Chati ya hali za masharti
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 61
- Chati ya vipengele vya kufasiri

- Kutambua hali ya -ngali- - Kutunga sentensi - Kubainisha tofauti na -nge-

USALAMA BARABARANI

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Maudhui na Dhamira
Insha za Kubuni - Insha ya Methali

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua maudhui katika shairi na kueleza jinsi yanavyobebwa na mwandishi
- Kueleza dhamira ya shairi na tofauti yake na maudhui
- Kufurahia kuchambua maudhui na dhamira katika mashairi yanayohusu masuala ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Kijana Kamange na Baiskeli" na kutambua maudhui yake kuhusu usalama barabarani
- Kueleza dhamira ya shairi na jinsi inavyofafanuliwa kupitia matukio ya shairi
- Kujadili maudhui na dhamira na kuandika uchambuzi mfupi

Je, jinsi gani maudhui na dhamira ya shairi vinakusaidia kuelewa ujumbe unaokusudiwa na mwandishi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 63
- Diwani ya mashairi
- Chati ya maudhui na dhamira
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 66
- Orodha ya methali
- Mifano ya insha za methali

- Kutambua maudhui - Kueleza dhamira - Kuandika uchambuzi

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Vielezi - Vielezi vya Namna
Kusikiliza kwa Kufasiri - Kueleza Msimamo na Mwelekeo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vielezi vya namna katika matini
- Kutumia vielezi vya namna ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia jinsi vielezi vya namna vinavyoongeza maelezo ya kina katika sentensi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vielezi vya namna na kutoa mifano kama "kwa makini", "upesi", "vizuri" kutoka mti maneno
- Kutambua kwa kupigia mstari vielezi vya namna katika sentensi zilizotolewa
- Kujaza nafasi kwa vielezi vya namna vifaavyo na kutunga sentensi kuhusu usalama barabarani

Je, vielezi vya namna vinachangia vipi maelezo ya kina katika muundo wa sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 68
- Mti maneno
- Chati ya vielezi
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 61
- Karatasi za tathmini
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vielezi vya namna - Kujaza pengo - Kutunga sentensi

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Uchambuzi wa Ushairi
Insha za Kubuni - Kuandika Insha ya Methali

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufanya uchambuzi wa kina wa shairi kwa kuzingatia maudhui, dhamira na mbinu za lugha
- Kuandika uchambuzi wa shairi kwa lugha yake mwenyewe
- Kujenga ujuzi wa kuchambua mashairi yanayohusiana na masuala ya kijamii kwa kina

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma tena shairi "Kijana Kamange na Baiskeli" na kufanya uchambuzi wake wa kina
- Kutambua mbinu za lugha zilizotumiwa na jinsi zinavyoimarisha ujumbe wa shairi
- Kuandika uchambuzi na kuuwasilisha mbele ya darasa

Je, unafanyaje uchambuzi wa kina wa shairi unaozingatia maudhui, dhamira na mbinu za lugha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 63
- Diwani ya mashairi
- Chati ya mbinu za lugha
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 66
- Mifano ya insha za methali
- Matini ya mwalimu

- Uchambuzi wa kina wa shairi - Kutambua mbinu za lugha - Kuwasilisha uchambuzi

Sarufi

Vielezi - Vielezi vya Wakati

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vielezi vya wakati katika matini
- Kutumia vielezi vya wakati ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia tofauti kati ya vielezi vya namna na vielezi vya wakati katika muundo wa sentensi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vielezi vya wakati na kutoa mifano kama "jana", "kesho", "sasa", "mara mbili"
- Kutambua kwa kupigia mstari vielezi vya wakati katika sentensi zilizotolewa
- Kutunga sentensi kwa kutumia vielezi vya wakati kuhusu usalama barabarani

Je, vielezi vya wakati na vya namna vinatofautiana vipi katika jinsi vinavyoongeza maana katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 70
- Chati ya vielezi vya wakati
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vielezi vya wakati - Kutunga sentensi - Kubainisha tofauti na vya namna

HUDUMA KATIKA ASASI ZA KIJAMII

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kutathmini - Kutathmini Matini
Ufupisho - Kanuni za Kufupisha Kifungu

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini na kubainisha vipengele vyake
- Kutathmini ujumbe na mtazamo wa mzungumzaji katika matini ya kusikiliza
- Kuchangamkia umuhimu wa kutathmini matini ya kusikiliza ili kupata thamani ya ujumbe

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kusikiliza kwa kutathmini na vipengele vyake kama kutambua hoja, kufafakari na kutoa maoni
- Kusikiliza matini kuhusu huduma katika asasi za kijamii ikisomwa na mwalimu
- Kutathmini ujumbe na mtazamo wa mzungumzaji na kueleza maana ya msamiati kama 'uvumbuzi', 'anuwai', 'fursa'

Je, unatathmini vipi ujumbe na mtazamo wa mzungumzaji unaposikiliza matini?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 73
- Vifaa vya kidijitali
- Chati ya vipengele vya kutathmini
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 74
- Matini ya kufupishwa

- Kutathmini ujumbe na mtazamo - Kutambua msamiati - Orodha hakiki

Kuandika
Sarufi

Insha za Kubuni - Insha ya Maelezo
Vielezi - Vielezi vya Mahali

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya insha ya maelezo na kubainisha jinsi lugha inavyoathiri hisia
- Kutambua vipengele vya lugha inayoathiri hisia mbalimbali katika insha
- Kuchangamkia umuhimu wa kutumia lugha inayojenga picha halisi akilini mwa msomaji

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya insha ya maelezo na jinsi lugha inavyoathiri hisia kama kuona, kusikia na kugusa
- Kusoma insha ya maelezo "Makao ya Wazee" na kutambua lugha inayoathiri hisia mbalimbali
- Kujadili umuhimu wa lugha inayoathiri hisia katika insha ya maelezo

Je, lugha inayoathiri hisia mbalimbali inachangia vipi uelewa wa insha ya maelezo kwa msomaji?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 76
- Mifano ya insha za maelezo
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 79
- Chati ya vielezi vya mahali

- Kutambua lugha inayoathiri hisia - Kueleza vipengele - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kutathmini - Kutoa Maoni
Ufupisho - Kuandika Ufupisho

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutoa maoni yenye hoja kuhusu matini ya kusikiliza
- Kulinganisha mtazamo wake na ule wa wenzake kuhusu matini
- Kujenga tabia ya kutoa maoni ya tathmini yenye msingi wa ushahidi wa matini

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutoa maoni ya tathmini kuhusu ujumbe wa matini aliyoisikiliza na kueleza sababu
- Kulinganisha maoni yake na ya wenzake na kujadili tofauti za mtazamo
- Kuandika muhtasari wa tathmini yake na kuuwasilisha darasani

Je, unawasilishaje maoni ya tathmini yako kwa hoja zenye msingi wa ushahidi wa matini?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 73
- Vifaa vya kidijitali
- Karatasi za tathmini
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 74
- Daftari

- Kutoa maoni ya tathmini - Kulinganisha mitazamo - Kuwasilisha muhtasari

Kuandika

Insha za Kubuni - Kuandika Insha ya Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya maelezo kwa kuzingatia lugha inayoathiri hisia mbalimbali
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kujeanna ujuzi wa kuandika insha ya maelezo inayomfanya msomaji apate picha halisi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha ya maelezo kuhusu huduma aliyoitoa nyumbani kwa kuzingatia lugha inayoathiri hisia
- Kuwasomea wenzake insha aliyoandika ili waitolee maoni
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni na kuihifadhi nakala iliyosahihishwa

Je, unazingatia vipengele vipi kuandika insha ya maelezo inayomvutia msomaji na kumpa picha halisi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 76
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya insha za maelezo
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya maelezo - Kusomeana insha - Kurekebisha na kuhifadhi

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Vielezi - Vielezi vya Idadi
Uzungumzaji wa Kushawishi - Vipengele

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vielezi vya idadi katika matini
- Kutumia vielezi vya idadi ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia tofauti kati ya vielezi vya mahali na vielezi vya idadi katika matumizi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vielezi vya idadi na kutoa mifano kama "mara kadhaa", "kwa nadra", "kila siku", "maradufu"
- Kutambua vielezi vya idadi katika mabaluni na sentensi zilizotolewa
- Kutunga sentensi kwa kutumia vielezi vya idadi kuhusu huduma katika asasi za kijamii

Je, vielezi vya idadi vinatofautiana vipi na vya mahali katika jinsi vinavyoongeza maana katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 80
- Mabaluni ya mifano
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 83
- Chati ya vipengele

- Kutambua vielezi vya idadi - Kutunga sentensi - Kubainisha tofauti na vya mahali

MISUKOSUKO YA KIJAMII

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Mandhari ya Shairi
Viakifishi - Matumizi ya Mabano

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua mandhari ya shairi na kueleza umuhimu wake katika kazi ya fasihi
- Kujadili jinsi mandhari inavyosaidia kupitisha ujumbe na kuelewa maudhui ya shairi
- Kufurahia kuchunguza mandhari katika mashairi yanayohusu masuala ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya mandhari katika fasihi na kutoa mifano kama eneo la kijiografia, wakati na hali
- Kusoma shairi "Tulipokuwa Wadogo" na kutambua mandhari yake na kueleza umuhimu wake
- Kusoma shairi "Mshikamano" na kutambua mandhari yake

Je, mandhari ya shairi inakusaidiaje kuelewa maudhui na ujumbe wa mwandishi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 84
- Diwani ya mashairi
- Chati ya mandhari
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 88
- Kadi za mifano
- Matini ya mwalimu

- Kutambua mandhari - Kueleza umuhimu - Orodha hakiki

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Ngeli na Upatanisho - Ngeli ya U-ZI
Uzungumzaji wa Kushawishi - Uwasilishaji

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua ngeli ya U-ZI na nomino zake katika matini
- Kutumia upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya U-ZI ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia umuhimu wa upatanisho sahihi wa kisarufi katika uandishi bora

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza ngeli ya U-ZI na kutoa mifano ya nomino zake kama ubao, wavu, uwanda, ulimi, waraka
- Kutambua nomino za ngeli ya U-ZI katika kiwambo kilichotolewa na kutunga sentensi
- Kuandika sentensi katika wingi kwa kuzingatia upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya U-ZI

Je, ngeli ya U-ZI ina upatanisho gani wa kisarufi na jinsi gani nomino zake hubadilika katika wingi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 90
- Chati ya ngeli ya U-ZI
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 83
- Karatasi za kutayarisha hoja

- Kutambua ngeli ya U-ZI - Kutunga sentensi - Kuandika katika wingi

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Muundo wa Shairi
Viakifishi - Matumizi ya Kistari Kifupi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya muundo wa shairi kama vina, mizani, idadi ya mistari na beti
- Kujadili jinsi muundo unavyoimarisha ujumbe wa shairi
- Kufurahia kuchambua muundo wa mashairi mbalimbali kwa kina

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya muundo wa shairi na kutambua vipengele vyake kama vina, mizani, mishororo, beti na urudiaji
- Kusoma shairi na kulichambua kwa kuzingatia mandhari na muundo wake pamoja
- Kuandika uchambuzi wa shairi na kuuwasilisha mbele ya darasa

Je, muundo wa shairi unachangia vipi nguvu na uzuri wa ujumbe unaokusudiwa na mwandishi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 84
- Diwani ya mashairi
- Chati ya muundo wa shairi
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 89
- Kadi za mifano
- Matini ya mwalimu

- Kutambua vipengele vya muundo - Uchambuzi wa shairi - Kuwasilisha uchambuzi

Sarufi

Ngeli na Upatanisho - Ngeli ya YA-YA

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua ngeli ya YA-YA na nomino zake katika matini
- Kutumia upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya YA-YA ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia tofauti kati ya ngeli ya U-ZI na ngeli ya YA-YA katika upatanisho wa kisarufi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza ngeli ya YA-YA na kutoa mifano ya nomino zake kama maarifa, maji, mafuta, mazingira na masizi
- Kutambua nomino za ngeli ya YA-YA katika mabaluni na kutunga sentensi
- Kutofautisha kiambishi cha upatanisho wa ngeli ya U-ZI na ngeli ya YA-YA katika sentensi

Je, ngeli ya YA-YA inatofautiana vipi na ngeli ya U-ZI katika upatanisho wa kisarufi na mabadiliko ya wingi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 90
- Chati ya ngeli ya YA-YA
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutambua ngeli ya YA-YA - Kutunga sentensi - Kubainisha tofauti na U-ZI

MATUMIZI YA VIFAA VYA KIDIJITALI KATIKA BIASHARA

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kina - Sauti /j/ na /nj/
Kusoma kwa Ufahamu - Kifungu cha Kushawishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutamka sauti /j/ na /nj/ ipasavyo ili kuzitofautisha kimatamshi
- Kutambua maneno yenye sauti /j/ na /nj/ katika mazungumzo na matini
- Kuchangamkia matamshi bora ya sauti /j/ na /nj/ katika lugha ya kila siku

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma na kutamka jozi za maneno yenye sauti /j/ na /nj/ kwa sauti kwa zamu
- Kusikiliza na kutamka vitanzandimi vyepesi vinavyohusisha sauti /j/ na /nj/ katika kifaa cha kidijitali
- Kutambua kwa kupigia mstari maneno yenye sauti /j/ na /nj/ katika aya iliyotolewa

Je, kutamka maneno yenye sauti /j/ na /nj/ ipasavyo kuna athari gani katika mawasiliano ya kila siku?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 96
- Vifaa vya kidijitali
- Mti maneno
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 98
- Kamusi

- Kutamka sauti /j/ na /nj/ - Kutunga vitanzandimi - Orodha hakiki

Kuandika
Sarufi

Insha za Kubuni - Ukuzaji wa Wazo katika Masimulizi
Ngeli na Upatanisho - Ngeli ya LI

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vipengele vya ukuzaji wa wazo baina ya aya za insha ya masimulizi
- Kueleza jinsi mawazo yanavyopangwa kwa mtiririko wenye mantiki katika insha
- Kuchangamkia umuhimu wa ukuzaji wa wazo katika kuandika insha ya masimulizi inayoeleweka

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma insha ya masimulizi "Ziara ya Pwani" na kutambua wazo katika kila aya
- Kueleza jinsi mawazo yanavyokuzwa baina ya aya kwa kutumia viungio kama 'kisha', 'baadaye', 'hatimaye'
- Kujadili vipengele vya ukuzaji wa wazo vilivyotumika katika insha

Je, unavyopanga mawazo baina ya aya za insha ya masimulizi ili yawe na mtiririko wenye mantiki?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 100
- Mifano ya insha za masimulizi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 102
- Chati ya ngeli ya LI

- Kutambua mawazo katika aya - Kueleza ukuzaji wa wazo - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Kusikiliza kwa Kina - Sauti /j/ na /nj/ katika Mazungumzo
Kusoma kwa Ufahamu - Tathmini ya Hoja

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutumia sauti /j/ na /nj/ kwa ufasaha katika maneno na sentensi
- Kuunda vitanzandimi vyenye sauti /j/ na /nj/
- Kujeanna mazoea ya matamshi bora ya sauti /j/ na /nj/ katika lugha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kushindana na wenzake kutamka vitanzandimi vyenye sauti /j/ na /nj/ kwa kasi na usahihi
- Kutunga sentensi fupi kuhusu matumizi ya vifaa vya kidijitali katika biashara kwa kutumia maneno yenye sauti /j/ na /nj/
- Kumsomea mzazi au mlezi sentensi alizozitunga ili amtolee maoni

Je, unatumia vipi maarifa ya sauti /j/ na /nj/ kuboresha matamshi na uandishi wako wa kila siku?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 96
- Kadi maneno
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 98
- Chati ya tathmini

- Kuunda vitanzandimi - Kushindana katika kutamka - Tathmini ya wenzake

Kuandika

Insha za Kubuni - Kuandika Insha ya Masimulizi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya masimulizi kwa kuzingatia ukuzaji wa wazo baina ya aya
- Kupokea na kutumia maoni ya wenzake kuboresha insha
- Kujeanna ujuzi wa kuandika insha ya masimulizi yenye mtiririko wa mawazo ulio wazi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandaa vidokezo vya kuandika insha ya masimulizi kuhusu uzoefu wa matumizi ya vifaa vya kidijitali
- Kuandika insha kwa kuzingatia ukuzaji wa wazo baina ya aya na matumizi ya viungio
- Kuwasomea wenzake insha na kushirikiana nao kuiboresha

Je, unavyopanga na kuandika insha ya masimulizi inayoonyesha ukuzaji madhubuti wa wazo?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 100
- Daftari la insha
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya masimulizi - Kurekebisha insha - Kuwasilisha insha

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Ngeli na Upatanisho - Ngeli ya KU na PA-KU-MU
Mazungumzo - Malumbano ya Utani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua ngeli ya KU na PA-KU-MU pamoja na nomino zake katika matini
- Kutumia upatanisho wa kisarufi wa ngeli ya KU na PA-KU-MU ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia tofauti kati ya ngeli ya LI, KU na PA-KU-MU katika upatanisho wa kisarufi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza ngeli ya KU kwa mifano ya vitenzi jina kama kusoma, kuheshimiana, kuongoza na ngeli ya PA-KU-MU kwa mifano ya mahali
- Kutambua nomino za ngeli ya KU kwa kupigia mstari katika kifungu kuhusu matumizi ya vifaa vya kidijitali
- Kutunga sentensi kwa kuzingatia upatanisho sahihi wa ngeli ya KU na PA-KU-MU

Je, ngeli ya KU na PA-KU-MU zinatofautiana vipi na ngeli ya LI katika upatanisho wa kisarufi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 103
- Chati ya ngeli ya KU na PA-KU-MU
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 106
- Mifano ya malumbano ya utani

- Kutambua ngeli ya KU na PA-KU-MU - Kutunga sentensi - Kubainisha tofauti

KUKABILIANA NA MSONGO WA MAWAZO

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Wahusika katika Shairi
Insha za Kiuamilifu - Barua ya Kuomba Kazi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya wahusika katika shairi na kubainisha aina zao
- Kutambua na kueleza sifa za wahusika katika shairi alilolisoma
- Kufurahia kuchunguza jinsi wahusika wanavyobeba ujumbe wa shairi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya wahusika na kutambua kuwa mhusika anayezungumza katika shairi huitwa nafsineni
- Kusoma shairi "Nimewakosea Nini?" na kutambua mhusika anayezungumza, anayezungumziwa na sifa zao
- Kujadili tofauti kati ya mzungumzaji na watu wa umri wake wanaozungumziwa katika shairi

Je, wahusika wa shairi wanakusaidiaje kuelewa ujumbe na hisia za mwandishi kwa undani?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Diwani ya mashairi
- Chati ya sifa za wahusika
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 113
- Mfano wa barua rasmi ya kuomba kazi
- Matini ya mwalimu

- Kutambua wahusika - Kueleza sifa za wahusika - Kujadili ujumbe

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Vihusishi - Vinyume vya Vihusishi
Mazungumzo - Uwasilishaji wa Malumbano ya Utani

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua vinyume vya vihusishi katika matini
- Kutumia vinyume vya vihusishi ipasavyo katika maandishi na mazungumzo
- Kuchangamkia utajiri wa lugha unaotokana na matumizi ya vinyume vya vihusishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya vinyume vya vihusishi na kutoa mifano kama "juu ya–chini ya", "mbali na–karibu na", "mbele ya–nyuma ya"
- Kutambua vihusishi na vinyume vyake katika jedwali na kutunga sentensi
- Kutambua kwa kupigia mstari vihusishi na vinyume vyake katika kifungu kilichotolewa

Je, vinyume vya vihusishi vinachangia vipi utajiri wa maelezo ya mahusiano katika sentensi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 116
- Jedwali la vinyume vya vihusishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Karatasi za uandishi wa malumbano

- Kutambua vinyume vya vihusishi - Kutunga sentensi - Kupigia mstari katika kifungu

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Kina - Uchambuzi wa Wahusika
Insha za Kiuamilifu - Kuandika Barua ya Kuomba Kazi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kufanya uchambuzi wa kina wa wahusika katika shairi kwa kuzingatia sifa na ujumbe wao
- Kuandika uchambuzi wa wahusika wa shairi kwa lugha yake mwenyewe
- Kujeanna ujuzi wa kuchambua wahusika katika mashairi yanayohusiana na masuala ya kijamii

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma shairi "Epuka Msongo wa Mawazo" na kulichambua kwa kuzingatia sifa za wahusika
- Kujadili jinsi wahusika wanavyobeba ujumbe wa kukabiliana na msongo wa mawazo
- Kuandika uchambuzi wa wahusika na kuuwasilisha mbele ya darasa

Je, unafanyaje uchambuzi wa wahusika katika shairi unaozingatia sifa zao na ujumbe wanaobeba?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 109
- Diwani ya mashairi
- Chati ya sifa za wahusika
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 113
- Daftari
- Matini ya mwalimu

- Uchambuzi wa wahusika - Kuandika maelezo - Kuwasilisha uchambuzi

Sarufi

Vihusishi - Matumizi ya Vinyume

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutumia vinyume vya vihusishi ipasavyo katika matini na mazungumzo
- Kuandika vifungu kwa kutumia vinyume vya vihusishi kwa usahihi
- Kujeanna ujuzi wa kutumia vinyume vya vihusishi kwa utendaji wa hiari katika uandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutambua na kupigia mstari vihusishi na vinyume vyake katika kifungu kuhusu msongo wa mawazo
- Kutunga sentensi na vifungu vifupi kwa kutumia vinyume vya vihusishi kuhusu kukabiliana na msongo wa mawazo
- Kumsomea mzazi au mlezi sentensi alizozitunga ili amtolee maoni

Je, unatumia vipi vinyume vya vihusishi kwa usahihi kuboresha maelezo katika uandishi wako?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 116
- Chati ya vinyume vya vihusishi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kuandika vifungu - Kupigia mstari vinyume - Tathmini ya wenzake

HAKI ZA KIBINADAMU

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Uzungumzaji katika Sherehe - Maana na Miktadha
Kusoma kwa Mapana - Matini ya Kujichagulia

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya uzungumzaji katika sherehe na kubainisha miktadha yake
- Kutambua ujumbe unaoafiki uzungumzaji katika miktadha mbalimbali ya sherehe
- Kuchangamkia umuhimu wa kuzingatia vipengele vya uzungumzaji katika sherehe

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya uzungumzaji katika sherehe na kujadili miktadha yake kama harusi, mahafali, sikukuu za kitaifa na sherehe za siku ya kuzaliwa
- Kujadili ujumbe unaoafiki kila muktadha wa sherehe kama kupongeza, kukumbuka na kuwatakia watu heri
- Kujadili vipengele vya kuzingatia ili ujumbe uifikie hadhira vizuri

Je, unazingatia vipengele vipi ili uzungumzaji wako katika sherehe uifikie hadhira kwa ufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 117
- Vifaa vya kidijitali
- Picha za miktadha ya sherehe
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 119
- Matini mbalimbali za kujichagulia
- Kamusi

- Kutambua miktadha ya sherehe - Kueleza ujumbe unaofaa - Orodha hakiki

Kuandika
Sarufi

Insha za Kubuni - Mitazamo katika Maelezo
Mnyambuliko wa Vitenzi - Kauli ya Kutendana

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza mitazamo mbalimbali ya kuzingatia katika kuandika insha ya maelezo
- Kutambua mtazamo uliotumika katika insha ya maelezo maalum
- Kuchangamkia umuhimu wa kuchagua mtazamo unaofaa katika insha ya maelezo

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza mitazamo ya kuandika insha ya maelezo kama kuanza kwa kitu mahususi hadi kijumla, kutoka juu kwenda chini au kutoka chini kwenda juu
- Kusoma insha ya maelezo "Makao ya Kamisheni ya Haki za Kibinadamu" na kutambua mtazamo uliotumika
- Kusoma insha nyingine ya maelezo na kubainisha mtazamo wake

Je, mtazamo unaotumiwa katika insha ya maelezo unachangia vipi uwazi na ueleweki wa maelezo?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 121
- Mifano ya insha za maelezo
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 124
- Chati ya kauli za vitenzi

- Kutambua mtazamo wa insha - Kujadili umuhimu wa mtazamo - Orodha hakiki

Kusikiliza na Kuzungumza
Kusoma

Uzungumzaji katika Sherehe - Kutoa Hotuba
Kusoma kwa Mapana - Uchambuzi wa Matini

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutoa hotuba fupi katika sherehe kwa kuzingatia vipengele vifaavyo
- Kutumia lugha rasmi yenye heshima na inayofaa muktadha wa sherehe
- Kujeanna ujuzi wa kuwasilisha hotuba mbele ya hadhira kwa ujasiri

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutayarisha hotuba fupi inayohusiana na haki za kibinadamu kwa ajili ya sherehe ya shule
- Kuzingatia vipengele kama kufahamu aina ya sherehe, kuwa na mpangilio mzuri wa hoja na kuhakikisha usahihi wa habari
- Kutoa hotuba mbele ya darasa na kupokea maoni ya wenzake

Je, unatayarishaje hotuba inayofaa kwa muktadha wa sherehe na inayowasilisha ujumbe kwa ufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 117
- Mifano ya hotuba za sherehe
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 119
- Matini mbalimbali
- Daftari la kumbukumbu

- Kutoa hotuba katika sherehe - Kutathmini vipengele - Kutoa maoni ya wenzake

Kuandika

Insha za Kubuni - Kuandika Insha ya Maelezo

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kuandika insha ya maelezo kwa kuzingatia mtazamo unaofaa
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake
- Kujeanna ujuzi wa kuandika insha ya maelezo inayompa msomaji picha halisi ya kinachozungumziwa

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kuandika insha ya maelezo kuhusu mahali maalum yanayohusiana na haki za kibinadamu kwa kuzingatia mtazamo unaofaa
- Kuwasomea wenzake insha aliyoandika ili waitolee maoni
- Kurekebisha insha kwa kuzingatia maoni ya wenzake

Je, unazingatia vipengele vipi ili kuandika insha ya maelezo inayomfanya msomaji apate picha halisi?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 121
- Vifaa vya kidijitali
- Mifano ya insha za maelezo
- Matini ya mwalimu

- Kuandika insha ya maelezo - Kusomeana insha - Kurekebisha

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Mnyambuliko wa Vitenzi - Kauli ya Kutendeana na Kutendesha
Kusikiliza na Kuelewa Matini - Matini ya Kusikiliza

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya kauli ya kutendeana na kutendesha na kubainisha viambishi vyake
- Kutumia vitenzi katika kauli ya kutendeana na kutendesha ipasavyo katika sentensi
- Kuchangamkia tofauti kati ya kauli ya kutendana, kutendeana na kutendesha

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya kauli ya kutendeana na kutoa mifano kama 'someana', 'imbiana' kwa kiambishi -ian-/-ean- na kauli ya kutendesha kwa viambishi -ish-/-esh-
- Kubadilisha sentensi zilizotolewa ziwe katika kauli ya kutendeana
- Kutumia kauli ya kutendesha kujaza nafasi katika sentensi zilizotolewa

Je, kauli ya kutendeana na kutendesha zinatofautiana vipi katika muundo na maana ya vitendo?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 125
- Chati ya kauli za vitenzi
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 130
- Chati ya mambo ya kuzingatia

- Kutambua kauli ya kutendeana na kutendesha - Kubadilisha sentensi - Kujaza nafasi

MAGONJWA YANAYOTOKANA NA MIENENDO YA MAISHA

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufasaha - Kifungu cha Afya
Insha za Kushawishi - Hotuba ya Kushawishi

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kusoma kifungu cha afya kwa ufasaha kwa kuzingatia matamshi bora, kasi na kiwango cha sauti
- Kutathmini usomaji wake kwa kuzingatia vigezo vilivyoainishwa
- Kuchangamkia thamani ya kusoma kwa ufasaha kwa kukuza uelewa wa masuala ya afya

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kusoma kifungu "Umuhimu wa Mazoezi" kwa zamu kwa kuzingatia vipengele vya kusoma kwa ufasaha
- Kutathmini usomaji wake kwa kujaza jedwali la tathmini
- Kumsomea mzazi au mlezi kifungu na kumwomba autolee maoni

Je, unazingatia vipengele vipi ili kusoma kwa ufasaha unaosaidia kuelewa na kukushirikisha msikilizaji?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 131
- Jedwali la tathmini ya usomaji
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 133
- Mfano wa hotuba ya kushawishi

- Kusoma kwa ufasaha - Kutathmini usomaji - Kurekebisha changamoto

Sarufi
Kusikiliza na Kuzungumza

Aina za Sentensi - Sentensi Tata
Kusikiliza na Kuelewa Matini - Kujadili Maudhui

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kueleza maana ya sentensi tata na kubainisha sifa zake
- Kutambua sentensi tata na kueleza maana zake mbalimbali
- Kuchangamkia jinsi sentensi tata zinavyoongeza utajiri wa lugha katika maandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kueleza maana ya sentensi tata kama sentensi yenye maana zaidi ya moja na kutoa mifano
- Kutambua maana mbalimbali za sentensi tata zilizotolewa kama "Baaguya aliruka mahakamani"
- Kutunga sentensi tata na kueleza maana zake

Je, sentensi tata zinachangia vipi utajiri wa lugha na jinsi gani unazitofautisha na sentensi za kawaida?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 135
- Mifano ya sentensi tata
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 130
- Karatasi za kuandikia maoni

- Kutambua sentensi tata - Kueleza maana zake - Kutunga sentensi tata

Kusoma
Kuandika

Kusoma kwa Ufasaha - Tathmini ya Usomaji
Insha za Kushawishi - Kuandika Hotuba

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutambua sehemu zinazompa changamoto katika kusoma kwa ufasaha
- Kushirikiana na wenzake kurekebisha changamoto za usomaji
- Kujeanna ujuzi wa kusoma matini mbalimbali kwa ufasaha kwa mazoezi ya mara kwa mara

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kumsomea mwenzake matini ya kujichagulia na kumwomba atathmini usomaji wake
- Kutambua na kujadili changamoto za usomaji wa kila mmoja
- Kushirikiana kurekebisha changamoto zilizotambuliwa

Je, unashirikiana vipi na wenzako kuboresha usomaji wako wa kufasaha?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 131
- Matini za kujichagulia
- Jedwali la tathmini
- Vifaa vya kidijitali
- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 133
- Daftari
- Matini ya mwalimu

- Kutathmini usomaji wa wenzake - Kubainisha changamoto - Kushirikiana kurekebisha

Sarufi

Aina za Sentensi - Kutunga Sentensi Tata

Kufika mwisho wa funzo mwanafunzi aweze:
Mwisho wa funzo,
- Kutunga sentensi tata ipasavyo katika maandishi
- Kueleza maana mbalimbali za sentensi tata zilizotunga
- Kujeanna ujuzi wa kutumia sentensi tata kwa utendaji wa hiari katika uandishi

Mwanafunzi aelekezwe:
- Kutunga sentensi tata kadhaa na kueleza maana mbili au zaidi za kila sentensi
- Kubadilishana sentensi na mwenzake na kujadili maana zake mbalimbali
- Kuandika vifungu vifupi vyenye sentensi tata kuhusu magonjwa yanayotokana na mienendo ya maisha

Je, unatumiaje sentensi tata kwa usahihi kuboresha ubunifu wa lugha katika uandishi wako?

- Kiswahili Sahili Gredi 9 uk. 135
- Mifano ya sentensi tata
- Vifaa vya kidijitali
- Matini ya mwalimu

- Kutunga sentensi tata - Kueleza maana mbalimbali - Kuandika vifungu